Welkom bij Natuurenzo. Over natuur en de rest!
In dit blogje vind je nieuwtjes, wetenswaardigheden en mijn mening over zaken die de natuur (of wat daar soms voor moet doorgaan) aangaan. De bedoeling is om ongeveer 2 keer per week iets toe te voegen. Kom nog eens langs en laat eens wat horen, ik ben benieuwd naar reacties. Kijk ook eens in categorieën of het archief! Hopelijk kan ik je op de vele verrassingen van de natuur opmerkzaam maken en je van wat leesvoer voorzien. Veel plezier!

Verhuisd, dus…. ik ben er niet blij mee (en dat heb ik al meer gehoord). Niet alleen is de lay-out wat anders, het ergste is dat het bijwerken van je blogs een stuk minder eenvoudig is… Rommelige, onduidelijke indeling van hoe je wat kunt veranderen (ik ben er bijvoorbeeld nog niet achter hoe ik het lelijke blauw weer door groen kan vervangen…).

Ik weet niet of ik zin heb me erin te verdiepen, ik overweeg een andere host of eigenlijk heb ik nog een ander idee. Het liefst zou ik een homepage beginnen. Dat kan wat interactiever en qua indeling kan je ook je gang gaan. Ik ga hier nog even over nadenken, want het kost even wat tijd voordat je zoiets hebt uitgewerkt.

Helaas is mijn favoriete adres: www.natuur.eu al gekaapt door een of andere halve gare zonder natuurbesef… Uit prinipieel oogpunt mag je zo een titel voor je pagina niet gebruiken als je hem alleen gebruikt voor een weblog dat gaat over "lekker genieten van mijn tuin".

Groet van een ietwat ontstemde Joris…

Zo, afgelopen vrijdag reed ik door Noord-Holland en nu het weer een klein beetje meer op lenteweer begint te lijken zie je direct grote activiteit onder de weidevogels. Ik zag Kievitten, Grutto’s, Veldleeuwerikken en Scholeksters. Van de Kievit kwam ik nog een nest tegen in een weiland, maar ik zag ook veel bouwland met Kievitten erop. Vast klaar aan het maken om een nest te beginnen. Het mooiste tafereel was de roofvogel, ik vermoed een Buizerd, die verjaagd werd door twee Kievitten. Na een acrobatenspel in de lucht koos de roofvogel het hazenpad, daarvan hieronder nog een foto. De roofvogel druipt af en de Kievit keert terug naar waar ie vandaan kwam, de tweede Kievit bleef buiten beeld. Ik heb ook maar een uitvergroting geplaatst, dan zie je nog een BEETJE wat er op de foto staat.

Hiephoi! Weer beschikking over internet. Na een korte afwezigheid kunnen we er weer tegenaan.
Het voorjaar begint eindelijk door te breken. Iets later dan normaal, maar dat is een verademing als je het vergelijkt met de afgelopen jaren. De krokussen, sneeuwklokjes, winterakonieten en ook narcissen komen of zijn al weer boven de grond. Vanaf nu gaat het allemaal weer hard (voor je het weet is het weer herfst) en ik voorspel dat we over uiterlijk twee weken kunnen genieten van heerlijk lenteweer. Ook de eerste weidevogellegsels zijn al gevonden. Het eerste kievitsei in Noord-Brabant, keurig op de foto gezet. Het eerste ei in Friesland moet helaas weer zo nodig geraapt worden. Er zijn toch weer vergunningen afgegeven dit jaar (met strengere eisen dan voorheen) maar dit zal niet voorkomen dat velen ook zonder vergunning eieren gaan rapen. Met het oog op het seizoen en de al eerder geplaatste poll zal ik binnenkort nog een logje aan weidevogels wijden.

Zo, binnenkort krijg ik in mijn werk meer met natuur te maken. Voor mij een prettige ontwikkeling, voor de lezers ook. Als ik in mijn dagelijkse bezigheden wat meer met natuur te maken heb, kan ik ook meer in mijn web-log verwerken. Om alvast een voorproefje te geven zijn hier een paar foto’s van de Oostvaardersplassen.

Buizerd in boomzwanen op ijsEdelherten steken de weg overSerengeti van de Lage Landen

Eindelijk heb ik weer een beetje tijd om een logje toe te voegen. Zoveel tijd zelfs dat ik afgelopen week even naar de Slinge, een riviertje in de Achterhoek, geweest ben. Dit beekje heeft op sommige plekken nog (een deel van) zijn oorspronkelijke loop en kan tot op zekere hoogte op sommige stukken vrij meanderen. Voor Nederland helaas nogal bijzonder, aangezien zo’n 99% van alle oorspronkelijke waterlopen gereguleerd zijn. Veelal ging dat onder de naam “normalisatie”, net wat je normaal vindt natuurlijk…
Rechte beken en rivieren voeren sneller water af. Hierdoor zijn omliggende gronden sneller droog en dus beter (agrarisch) te bewerken zijn. Ook werden riviertjes rechtgetrokken om overstromingen te voorkomen. Verder hoef je op een rechte rivier natuurlijk een kortere afstand af te leggen, dan op een meanderende rivier. Daarbij heeft een meanderende rivier een variabele ligging, door erosie en sedimentatie veranderen ondiepe stukken in diepe en andersom. Dit is voor de scheepvaart natuurlijk ook niet handig.
Voor de natuurwaarden zijn al deze aanpassingen aan beken en rivieren desastreus. Door de vrije meandering van een natuurlijke beek of rivier ontstaan veel verschillende omstandigheden die weer leefgebieden kunnen zijn voor een veelheid aan soorten. In buitenbochten kunnen steile overs ontstaan, aan de binnenbocht zet zich meegevoerd sediment weer af. Hierdoor kunnen zandbanken ontstaan met, afhankelijk van het meegevoerde materiaal een kleiig, zandig of grindig pakket. Ook kunnen verschillende bodemlagen aangesneden worden, eventueel met een grondwaterspiegel. Die zorgt weer voor toevoer van water met een andere samenstelling wat weer zijn invloed heeft op de vegetatie. Op deze manier kunnen er ook drassige, moerassige plekken ontstaan. Dan hebben we het nog niet eens over eilandjes, doodlopende nevenstromen met stilstaand water, water met verschillende dieptes, stilstaand water met veenvorming, enz.
Kortom, een grote hoeveelheid biotopen die bij beekjes en rivieren horen en welke in Nederland bijna niet te vinden zijn.

Op bovenstaande foto zie je de Slinge bij Bekendelle. Hier mag de rivier haar eigen loop bepalen. Ik ben benieuwd tot op welke hoogte, want mensen hebben altijd bepaalde ideeen en dan maakt de rivier vast een keer een bochtje dat iemand toch liever niet ziet, maarja, ik geef het maar het voordeel van de twijfel.
Een van de zaken die mij opvielen was dat er nogal wat gekantelde wortelkluiten langs de oevers lagen, maar dat de erbij behorende boom weg was. Blijkbaar mogen alleen de wat dunnere bomen in het water vallen en er blijven liggen. Als er dikke bomen in het water terecht komen verandert de loop, het water moet zich een weg langs de boom banen, hierdoor krijg je stroomversnellingen die meer erosie op andere plekken veroorzaken. Hieronder zie je de volgende slachtoffers.

Door bomen in het water kan het zo zijn dat de waterstand stroomopwaarts tijdelijk iets verhoogd is en dit kan weer overstrominkjes tot gevolg hebben. Ecologisch erg wenselijk, maar agrariers zitter er niet op te wachten. Dit is vermoedelijk de reden dat de grote bomen worden weggehaald. De wat kleinere mogen dus wel blijven liggen, het begin is er, misschien dat er in de loop der jaren weer veranderingen in beheer plaatsvinden en er voor gekozen wordt om ook grote bomen te laten liggen. Ik vrees alleen dat het waterschap verantwoordelijk is voor deze keuze en zich aan allerlei starre regeltjes houdt met betrekking tot blokkades in haar wateren en niet het ecologisch potentieel ziet. Hier is maatwerk vereist en geen standaardformulier….. Het was ook het waterschap dat een van de eerste bochten van de Slinge in Bekendelle met stenen heeft vastgelegd om dat anders het risico bestaat dat er een brug wordt ondergraven en weggespoeld. Klinkt erg, maarja, je kan er ook voor kiezen je brug aan te passen op dit “gevaar” en eventueel een keer een nieuwe brug te leggen of de brug verder van de bocht te leggen.

Tenslotte hieronder nog een plaatje van dode bomen in en naast de Slinge, maar nu bij de Borkense baan.

Hoewel mij berichten bereikten over storm, regen en saai “niks-weer”, kreeg ik ook deze foto binnen van (veel) sneeuw op de Veluwe, Nederlands enige bergland (Limburg is tenslotte Limburg).

Vandaag wat informatie over (een van de vele) relaties tussen planten en mieren. Er zijn erg veel verschillende mierensoorten en ook erg veel verschillende manieren waarop zij wonen. Er zijn soorten die een nest maken in zand, een bult van takjes en naaldjes, een holle boom gebruiken, in de takken van Acacia’s wonen, noem maar op. Er zijn trouwens ook mierensoorten die kolonies van andere (specifieke soorten) mieren overnemen en zelf dus helemaal geen nest hoeven bouwen. Ik wil het nu even hebben over een soort die zandbultjes maakt en dan bij voorkeur in graslanden, de Gele weidemier. Dit is niet de enige soort die zulke nesten maakt, maar wel een redelijk algemene.De mieren beginnen een nest te maken in de grond en werken de grond die daarbij vrij komt naar boven, zo komt er een klein laagje zand te liggen op het nest. Naarmate de kolonie groter wordt en het nest dus uitgebreid wordt herhaalt zich dit proces. Het laagje wordt een bultje en wordt zo steeds hoger. Intussen groeien de grassen en sommige andere planten (waaronder ook Struikheide) die op de plek van het nest staan door. Het tab Liggende vleugeltjesbloem tb maken van een nest en het groeien van de planten gaat in een tempo dat de planten bij kunnen houden. Op deze manier kunnen de planten blijven bestaan en helpen ze ook het nest verstevigen. Nu wordt een nest na één jaar niet verlaten, maar generaties na elkaar gebruiken eenzelfde nest. Op deze manier kunnen bulten tot wel 25 centimeter hoog (en misschien wel meer) ontstaan. De hoeveelheid grond die door de Gele weidemieren wordt verplaatst kan 1 tot 2 ton per jaar zijn in een grasland met een dichtheid van zo’n 200-400 nesten per hectare (bron 1).De Gele weidemier heeft een voorkeur voor (extensief) begraasde terreinen met weinig of geen bemesting, veelal wat schralere graslanden dus. Ik heb niet kunnen bedenken en ook nergens kunnen vinden waarom dit zo is.De foto’s die je hier ziet zijn gemaakt in New Forest, Engeland. Je vind de bulten van de Gele weidemier daar op veel graslanden, het hele gebied wordt dan ook begraasd (op sommige plekken intensiever dan andere) en niet bemest. Je kan de mierenbulten jarenlang in het terrein blijven zien. Ook als het grasland langzaamaan bos wordt. Zoals je op onderstaande foto ziet, zie je de bultjes nog terug, alleen wonen er geen mieren meer en staan er mossen op.Ook in Nederland komen deze mieren met hun karakteristieke bulten voor. Helaas heb ik hiervan even geen fotomateriaal beschikbaar. Nu dan over de relatie met planten. Doordat verschillende, voor plantendiversiteit gunstige, omstandigheden bij elkaar komen vormen de gele weidemierenbulten een biotoop voor verschillende planten. Ten eerste komt de Gele weidemier voor in extensief begraasde en schrale graslandjes. Deze graslandjes zijn ook gunstig voor veel planten. Ten tweede voegen de bulten iets toe en dat is mircoreliëf. Door de bultjes ontstaan kleine hellinkjes met een zonzijde en een schaduwzijde. Hierdoor zal de ene kant warmer zijn dan de ander en misschien ook net wat droger dan de andere. Door deze veelheid van kleine veranderingen in abiotische omstandigheden zijn de omstandigheden voor veel verschillende plantensoorten geschikt. Een van de soorten die veel gevonden wordt op bulten van de Gele weidemier is Grote thijm, helaas heb ik nergens kunnen vinden waarom dit zo is. In New Forest is het waterpeil op veel plaatsen een stuk natuurlijker dan in Nederland. Er is veel minder ontwatering, dit heeft tot gevolg dat er veel natuur te vinden is van moerassige en vochtige situaties. Sommige graslanden hebben een grondwaterstand die niet zo ver onder het maaiveld ligt. In dit geval is de vochttoestand een belangrijke toegevoegde factor in het Gele weidemierenbultengrasland (mag dit woord bij scrabble?). In deze graslanden zijn dus door het hoogteverschil van de bultjes ook grote verschillen in nat en droog te vinden. In de vegetatie op de bultjes is dit dan ook goed te zien. Er staan hier soorten van tabjes Blaadjes van schrale en vochtige milieu’s, soorten die in Neder- tab Spaanse ruiter land alleen nog maar op enkele (duur beheerde) blauwgraslandjes te vinden zijn. Op de foto zie je (vooral linksonder) de gelige bloeiwijzen van enkele zeggen, verder staan er op deze mierenbulten nog russen, wat grassen, de in Nederland zeldzame Spaanse ruiter (een distel), Gevlekte orchis (en misschien ook andere orchideeën), Heidekartelblad (ook al extreem zeldzaam in Nederland), Liggende vleugeltjesbloem, maar ook veenmossen, miniatuurmeidoorns en (Kruip-)wilgjes zijn er te vinden. Er staan nog veel meer soorten op dit soort bultjes, maar ik heb alleen wat opvallende genoemd. Tussen de bultjes is het op sommige plekken echt nat, op andere plekken wat droger. Zoals je ziet zijn deze milieucondities gunstig voor veel verschillende plantensoorten. Door de begrazing blijven veel planten klein en ik vermoed dat er ook maar af en tot bloei optreed die ook lang genoeg “heel” blijft. Het kan goed zijn dat zich op geen enkel moment in het jaar een kleurig grasland manifesteert omdat er maar af en toe, her en der wat planten tot bloei komen en dan vermoedelijk nog laag bij de grond. Ik zal komend jaar in Nederland ook nog eens extra op de Gele weidemierennesten letten. Bijvoorbeeld op de Veluwe in oude, uit gebruik genomen graslanden en bijvoorbeeld in de extensief beheerde graslanden langs de Overijsselse Vecht, waar mooie voorbeelden van dit soort mierenbulten met karakteristieke begroeiing te vinden zouden moeten zijn.Zoals je ziet dragen mieren op deze manier bij aan de biodiversiteit. Misschien dat ik een andere keer nog wat vertel over mieren die zaden verspreiden of zelfs noodzakelijk zijn in het ontwikkelingsproces van de vlinder Gentiaanblauwtje.Omdat de foto’s dit keer niet zo afwisselend waren heb ik enkele van de genoemde plantensoorten toegevoegd die in het fotovoorbeeld niet per se op mierenbulten gevonden zijn. tabjestab Heidekartelblad

Hier een link naar een foto van de Gele weidemier (Lasius flavus)

bron 1: Ontmoetingen met dieren op de Hoge Veluwe, de kleine fauna, C. van de Bund & G. Sanders, 2004

Zoals jullie kunnen zien valt het opnieuw aanmaken van de foto’s mee! De openingspagina is alweer gefikst, het archief komt later deze week, een nieuw logje komt dus ook wat eerder dan verwacht. Oh, blijdschap!

OHHHKEEEE!!!!!!
Mijn altijd zo fijne gratis plaatjesserver heeft besloten dat je ook kunt overstappen op een betaalservice….wat je service noemt! Als ik mijn plaatjes vanaf dezelfde plek wil blijven laten zien gaat dit dus geld kosten.
Als gevolg hiervan zal ik al mijn plaatjes moeten onderbrengen bij een plaatjesdienst die het nog wel om niet wil doen (tips iemand?), als echte Nederlander kan ik natuurlijk niet gaan betalen voor iets dat ook gratis verkrijgbaar is…
Ik had eigenlijk iets willen vertellen over Gele weidemieren en planten, maar dat stel ik dus even uit. Nadat ik mijn plaatjes ergens anders heb ondergebracht zal ik namelijk in alle logs ook de links ernaartoe moeten aanpassen. Gezien de tijd die dit kost en de tijd die ik te besteden heb kan dit helaas 1 tot 2 weken duren, waarvoor excuses. GRRRR…..